Thị trường vừa trải qua phiên giảm mạnh thứ ba chỉ trong chưa đầy nửa tháng, trong bối cảnh chỉ còn khoảng một tháng nữa là FTSE Russell sẽ công bố kết quả phân loại thị trường thường niên. Bộ Tài chính cho biết tổ chức này đã đánh giá cao những cải cách gần đây của Việt Nam, đặc biệt là việc ban hành Thông tư 68 và Thông tư 18, gỡ bỏ cơ chế ký quỹ trước, một bước đi tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Kỳ vọng lúc này là rất lớn, và thực tế cũng có cơ sở.
Theo HSBC, nếu Việt Nam được nâng hạng vào tháng 10, dòng vốn ngoại có thể vượt 10 tỷ USD. Con số này được đưa ra dựa trên thực tế phần lớn các quỹ chủ động ở châu Á (38%) và các thị trường mới nổi (30%) đã nắm giữ cổ phiếu Việt Nam. Các quỹ châu Á hiện phân bổ trung bình 0,5% danh mục vào Việt Nam. Số quỹ chuyên đầu tư Việt Nam cũng tăng nhanh: từ 17 quỹ với 3 tỷ USD tài sản quản lý cuối năm 2014 lên hơn 100 quỹ với tổng tài sản 11 tỷ USD hiện nay.
Nếu được nâng hạng với vốn hóa hiện tại, cổ phiếu Việt Nam sẽ chiếm khoảng 0,6% tỷ trọng trong FTSE Asia và 0,5% trong FTSE EM. Ở kịch bản này, khoảng 1,5 tỷ USD vốn ngoại sẽ chảy vào thông qua các quỹ thụ động. Trong trường hợp tỷ trọng tại FTSE EM Asia được nâng lên 1,3%, dòng vốn có thể đạt tới 3 tỷ USD. Chưa kể nhiều quỹ chủ động vốn đã sở hữu cổ phiếu Việt Nam.
Tuy nhiên, thị trường hiện tại không phản ánh đúng kỳ vọng. Liệu có điều gì bất thường? Theo tôi, hoàn toàn không. Chỉ trong hơn hai tháng, VN-Index đã tăng 30%, một con số vượt ngoài tưởng tượng ngay cả với những người lạc quan nhất hồi đầu năm. Việc điều chỉnh là tất yếu. Vấn đề có lẽ không nằm ở thị trường, mà ở chỗ chúng ta đã đặt kỳ vọng quá cao.
Một ví dụ đáng suy ngẫm: Romania, quốc gia gần nhất được FTSE nâng hạng từ cận biên lên mới nổi vào năm 2020. Năm đó, thị trường chứng khoán của họ lại… giảm gần 2%. Vậy hãy thử hình dung, nếu từ nay đến cuối năm, VN-Index rơi xuống dưới 1.280 điểm, nhiều nhà đầu tư sẽ sốc, trong đó có cả tôi. Nhưng thị trường đã dạy cho tôi rằng điều quan trọng nhất là quản trị kỳ vọng. Thậm chí, ở hầu hết các tình huống giao dịch, tôi gần như không đặt kỳ vọng, tất cả chỉ xoay quanh những con số và tín hiệu. Đó là phong cách giao dịch mà cho đến nay tôi thấy phù hợp nhất.
Dù vậy, khách quan mà nói, khả năng Việt Nam được nâng hạng trong kỳ review ngày 07/10 tới vẫn là thông tin tích cực đáng chờ đợi. Nâng hạng không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn mở ra cơ hội thu hút mạnh mẽ dòng vốn tổ chức nước ngoài. Khi dòng vốn này chảy mạnh hơn, chứng khoán sẽ trở thành kênh huy động vốn song hành cùng tín dụng ngân hàng, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững.
PGS-TS Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) cũng nhấn mạnh: để thị trường chứng khoán thực sự trở thành kênh huy động vốn hiệu quả, Việt Nam cần nhiều hơn nữa các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, đồng thời bổ sung thêm hàng hóa chất lượng, tức là cần thêm những doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh niêm yết để hấp dẫn vốn ngoại.
Trong không khí Quốc khánh 02/09, tôi cũng tranh thủ ra rạp xem bộ phim Mưa đỏ, vốn được đài truyền hình quốc gia khen ngợi rất nhiều. Cá nhân tôi vốn ít khi xem phim rạp, nhưng lần này có kỳ vọng khá lớn. Tuy nhiên, trải nghiệm thực tế lại không trọn vẹn: góc nhìn lịch sử trong phim khác xa với những gì tôi được biết (có thể vì tôi vốn thích đọc và xem tài liệu lịch sử). Dẫu vậy, tình yêu đất nước vẫn còn nguyên. Và điều này cũng giống như thị trường chứng khoán: Chúng ta luôn mong muốn nó tăng trưởng mãi, nhưng thực tế sẽ có những nốt trầm khó tránh. Thứ duy nhất có thể điều chỉnh, chính là kỳ vọng của bản thân.
