Nội dung
Giới thiệu về Jesse Livermore
Jesse Lauriston Livermore (1877–1940) là một trong những nhà đầu cơ chứng khoán vĩ đại và liều lĩnh nhất lịch sử, được mệnh danh là “Con gấu vĩ đại của Phố Wall” (Great Bear of Wall Street) nhờ khả năng bán khống xuất sắc. Khởi nghiệp từ năm 14 tuổi, ông đạt đỉnh cao sự nghiệp vào sự kiện Đại suy thoái năm 1929, khi kiếm được khoảng 100 triệu USD chỉ trong vài ngày nhờ bán khống (tương đương khoảng 1,5 tỷ USD theo thời giá hiện nay), trong khi phần lớn thị trường đang phá sản. Ông là người tiên phong xây dựng các chiến lược giao dịch hiện đại như xác định “điểm xoay chiều” (pivot points) và nhồi lệnh khi đúng xu hướng, những triết lý này vẫn còn nguyên giá trị trong cuốn sách Hồi ức của một thiên tài đầu tư chứng khoán (Reminiscences of a Stock Operator).
Trường phái giao dịch của Jesse Livermore là trường phái giao dịch theo xu hướng (Trend Following), kết hợp phân tích kỹ thuật (đặc biệt chú trọng điểm Pivot và khối lượng giao dịch) và kỷ luật tâm lý sắt đá, tập trung vào việc mua cổ phiếu tăng mạnh và bán khống cổ phiếu giảm mạnh, kiên nhẫn chờ đợi xác nhận xu hướng, và cắt lỗ nhanh chóng, không giao dịch quá mức hay bình quân giá xuống.
Triết lý giao dịch của Jesse Lauriston Livermore
Có thể tóm gọn thành vài “luật xương sống” (rút ra từ cách ông giao dịch và các ghi chép trong Reminiscences of a Stock Operator và How to Trade in Stocks):
1) Đi theo xu hướng, không đoán đỉnh đáy: Livermore kiếm tiền lớn nhất khi bắt đúng “động lượng chính” của thị trường (bull/bear major trend). Ông ghét kiểu “bắt dao rơi” hay “short khi đang uptrend mạnh” chỉ vì thấy giá đã cao/thấp.
2) “Kiếm tiền từ việc ngồi yên”: Quan điểm nổi tiếng: lợi nhuận lớn đến từ việc giữ vị thế đúng xu hướng, không phải từ giao dịch liên tục. Chỉ hành động mạnh khi thị trường “đúng bài”; còn lại là kiên nhẫn chờ.
3) Cắt lỗ nhanh, để lãi chạy: Lỗ nhỏ là chi phí bắt buộc; để lỗ phình ra mới là sai lầm chết người. Khi đang đúng, ông ưu tiên kéo dài kỳ vọng bằng cách giữ vị thế theo xu hướng thay vì chốt non.
4) Vào lệnh theo “điểm xoay” (pivotal point) – xác nhận rồi mới đánh lớn: Livermore thường chờ giá phá vỡ/thoát nền hoặc hình thành tín hiệu rõ ràng, rồi mới tăng cường vị thế. Không “mua vì rẻ” hay “bán vì đắt” – mà mua/bán vì đúng thời điểm thị trường xác nhận.
5) Pyramiding: tăng vị thế khi đang đúng, không bình quân giá xuống: Ông gia tăng vị thế theo hướng có lợi (thêm khi giá đi đúng kỳ vọng). Tránh “bình quân giá xuống” vì nó biến sai nhỏ thành sai lớn.
6) Tập trung vào cổ phiếu dẫn dắt và hành vi dòng tiền: Ông tìm leader: cổ phiếu mạnh hơn thị trường trong uptrend, yếu hơn thị trường trong downtrend. Đề cao “tape reading” (đọc hành vi giá/khối lượng/dòng tiền) hơn là lý giải bằng tin tức.
7) Quản trị vốn là cốt lõi, không phải dự báo: Livermore xem kỷ luật rủi ro là điều kiện sống còn: kích thước vị thế, mức dừng lỗ, và khả năng chịu đựng biến động. Thị trường luôn đúng; nhiệm vụ của trader là tồn tại đủ lâu để gặp kèo lớn.
8) Tâm lý và kỷ luật – chống lại bản năng: Không FOMO, không “trả thù thị trường”, không tăng lệnh để gỡ. Giao dịch tốt là thực thi hệ thống, không phải thể hiện cái tôi.
16 nguyên tắc giao dịch của Jesse Livermore
1) Mua khi giá đang lên, bán khi giá đang xuống: Đừng cố làm người hùng bắt đáy/đoán đỉnh. Đi cùng đám đông trong xu hướng sẽ dễ thắng hơn chống lại nó.
2) Không cần giao dịch mỗi ngày: Giao dịch vì “ngứa tay” là cách nhanh nhất để mất tiền. Chỉ xuất hiện khi kèo thật sự đáng.
3) Chỉ đánh khi thị trường có xu hướng rõ: Thị trường đi ngang là bãi mìn. Không xu hướng thì đứng ngoài quan sát.
4) Chờ thị trường xác nhận rồi mới vào – và vào dứt khoát: Lên kế hoạch trước, nhưng chỉ bấm nút khi giá hành xử đúng như bạn kỳ vọng.
5) Nuôi lệnh lời, cắt lệnh lỗ: Phần lớn người thua làm ngược lại: chốt lời sớm, ôm lỗ dài. Livermore coi “hy vọng” là chất độc.
6) Thoát khi dấu hiệu xu hướng suy yếu xuất hiện: Khi thị trường không còn trả tiền cho ý tưởng của bạn, đóng lệnh. Đừng tranh cãi.
7) Chọn cổ phiếu dẫn dắt, thuộc nhóm mạnh nhất: Nếu đã chọn ngành mạnh, hãy chọn con mạnh nhất trong ngành. Tập trung vào “leader”.
8) Thị trường luôn đúng – sai là quan điểm của bạn: Bạn có thể đúng về phân tích, nhưng nếu giá đi ngược, bạn sai về giao dịch. Thoát ngay.
9) Lệnh tốt thường chạy lãi sớm: Giao dịch chất lượng cao thường “đúng ngay từ đầu”. Lệnh ì ạch thường là cảnh báo.
10) Không có hệ thống nào thắng 100%: Chấp nhận thua lỗ như chi phí. Mục tiêu là lợi nhuận dài hạn bằng quản trị rủi ro.
11) Đừng mua chỉ vì cổ phiếu đã giảm sâu: Giảm mạnh không đồng nghĩa rẻ. Nó có thể còn giảm nữa, thậm chí không hồi.
12) Đừng bán chỉ vì “giá đã cao”: Giá cao không phải lý do bán. Lý do bán là tín hiệu dòng tiền và hành vi giá đổi chiều.
13) Kẻ thù lớn nhất là cảm xúc: Kỹ thuật có thể học nhanh. Khó nhất là kỷ luật: làm đúng kế hoạch khi tâm lý muốn làm sai.
14) Sóng lớn cần thời gian: Cú ăn dày không đến từ giao dịch nhiều, mà từ kiên nhẫn giữ đúng xu hướng đến khi có lý do thoát.
15) Đừng ám ảnh tìm mọi lý do khiến giá biến động: Bạn không cần hiểu hết tin tức. Chỉ cần đọc được hành vi giá và phản ứng đúng.
16) Mô hình lặp lại vì con người không đổi: Tham lam, sợ hãi, hy vọng, hoảng loạn… lặp lại. Vì vậy, mô hình thị trường cũng lặp lại.
